Genel Blog

Berkyaruk kimdir, ne demek? Uyanış Büyük Selçuklu Berkyaruk annesi kaç yaşında?

10

Berkyaruk kimdir, ne demek? Uyanış Büyük Selçuklu Berkyaruk annesi kaç yaşında?

Berkyaruk kelimesinin anlamı Uyanış Büyük Selçuklu dizisi izleyicileri tarafından araştırılmaktadır. Berkyaruk sahiden bir hükümdarın adı olarak bilinmektedir. Peki fakat Berkyaruk ne seslenmek?

Berkyaruk kimdir ne demek?

Berkyaruk, Selçuklu tarihinde bilhassa ismiyle en dikkat çeken hükümdarlardan birisidir. Uyanış Büyük Selçuklu dizisinde adı geçtikçe ilgi uyandırmaktadır. Berkyaruk, Sultan Melikşah’ın Zübeyde Hatun adlı hanımından Muharrem 474’te (Haziran 1081) İsfahan’da doğan oğludur.

Berkyaruk ve Yusuf Hemedani HZ. ile ilgili bilgiler için tıklayınız.
Sultan Melikşah, fazla sevdiği veliaht Şehzade Ahmed’in ölümünden sonra veziri Nizâmülmülk’ün de tavsiyesiyle hayattaki oğullarının en büyüğü olan Berkyaruk’u veliaht atama etti. Oysa Melikşah’ın âni ölümü üstüne karısı Terken Hatun beş yaşındaki oğlu Mahmud’u sultan ilân ettirmek için her vasıtayı mubah sayarak harekete geçti. Bu maksatla sultanın ölümünü gizlediği gibi emîrlere büyük paralar vererek oğlunu destekleyeceklerine dair yemin ettirdi. Sonunda Halife Muktedî-Biemrillâh’ı da tehdit ederek Mahmud’u sultan ilân ettirip adına hutbe okutmayı başardı (485/1092). Babası öldüğü sırada İsfahan’da bulunan Berkyaruk’u da Emîr Kürboğa vasıtasıyla tutuklattı. Ama Melikşah’ın ölüm haberini bölge Nizâmülmülk’ün adamları vezire ait silâh depolarını yağmalayarak isyan bayrağını açtılar ve hapishanede yer alan Berkyaruk’u kurtarıp on bir yaşında iken aynı sene sultan ilân ettiler. Terken Hatun’un İsfahan’a yaklaşması üzerine de onunla birlikte Rey’e doğru yola çıktılar. Terken Hatun ile Berkyaruk arasında Burûcird şehri yakınlarında meydana gelen savaşta Terken Hatun ağır bir yenilgiye uğrayarak İsfahan’a çekildi (16 Zilhicce 485/17 Ocak 1093). Şehri bir müddet muhasara eden Berkyaruk Terken Hatun’dan 500.000 dinar alarak kuşatmayı kaldırıp Hemedan’a gitti. Yapılan anlaşmaya göre Terken Hatun ile Mahmud İsfahan ve Fars’a hâkim olacak, diğer şehirler Berkyaruk’a bırakılacaktı.

Anlaşmaya rağmen bütün ülkeye hâkim elde etmek isteyen Terken Hatun, bu kere Berkyaruk’un dayısı Azerbaycan Meliki İsmâil b. Yâkūtî’ye haber gönderip Berkyaruk’u bertaraf etmesi şartıyla evlenme vaadinde bulundu. İsmâil bu teklifi kabul ederek Berkyaruk üzerine yürüdü, fakat Hemedan-İsfahan arasındaki Kerec’de meydana gelen savaşta mağlûp oldu (486/1093). Bu zaferden sonradan Bağdat’a giden Berkyaruk Halife Muktedî-Biemrillâh tarafından Rükneddin lakabıyla sultan ilân edildi ve 14 Muharrem 487’de (3 Şubat 1094) adına hutbe okundu. Oysa onun Selçuklu tahtının yegâne hâkimi olabilmesi için tahtta yargı bahis eden öteki hânedan mensuplarıyla çaba etmesi ve onları ortadan kaldırması gerekiyordu. Tahtta hak iddia edenlerin önemlilerinden biri, Suriye meliki olan amcası Tâcüddevle Tutuş idi. Melikşah’ın ölüm haberini alır almaz Selçuklu tahtına sahip almak için seferber olan ve Rahbe, Musul, Nusaybin, Antakya, Urfa, Harran ve Rakka’yı ele geçirip adına hutbe okutturan Tutuş, halifeye elçi göndererek saltanatının tasdik edilmesini istedi. Halife Müstazhir-Billâh bunu reddetti, ama o yılmaksızın mücadelesini sürdürdü. Çoğu şehri daha ele geçirdiği gibi Berkyaruk’u destekleyen güçlü emîrlerden Halep Valisi Aksungur ile Urfa Valisi Bozan’ı öldürttü ve Bağdat’ta namına hutbe okutmayı başardı (487/1094). Sonra Terken Hatun ile meslek birliği yaparak İsfahan’da yer alan Berkyaruk üzerine yürüdü. Bu sırada Terken Hatun hastalanarak öldü. Tutuş ile aralarında akım eden savaşta yenilen Berkyaruk İsfahan’a sığınmak zorunda kaldı (Şevval 487 / Ekim 1094). Mahmud’un emîrleri onu tevkif ederek gözlerine eksen çekmeye teşebbüs ettiler, ama tam bu sırada Mahmud çiçek hastalığına yakalandı. Bunun üstüne emîrler Mahmud’un âkıbeti kesin oluncaya kadar beklemeye karar verdiler. Mahmud’un ölümü üstüne de (487/1094) Berkyaruk tarafına geçtiler; ertesi sene Tutuş, Berkyaruk ile yaptığı ikinci savaşta yenildi ve öldürüldü. Bu Nedenle Berkyaruk, Terken Hatun ve Mahmud’un ölümünden sonra Tutuş engelini de aşmış oldu.

Ama aynı sene öteki amcası Arslan Argun Horasan’da isyan etti. Berkyaruk onun üstüne amcası Böri Bars’ı gönderdi. Böri Bars’ın mağlûp olup öldürülmesi üstüne kardeşi Sencer’in kumandasında yeni bir ordu sevketti. Fakat bu ordu yetişemeden Arslan Argun bir kölesi göre öldürüldü (1097). Berkyaruk’a ayaklanma eden diğer amcası Şihâbüddevle Tekiş de benzer sene öldürüldü. Sultan Berkyaruk’a isyan edenlerden biri de Çağrı Bey’in torunlarından Emîr-i emîrân Muhammed b. Süleyman’dı. Berkyaruk, Sencer bir uçtan bir uca onu da bertaraf ederek (1097) ülkenin boyunca hâkimiyet kurdu. Kardeşleri Muhammed Tapar ve Sencer, Azerbaycan Meliki Mevdûd b. İsmâil, Tutuş’un oğulları Halep Meliki Rıdvan, Dımaşk Meliki Dukak, Anadolu Selçuklu Sultanı I. Kılıcarslan ve Kirman Selçuklu Meliki Turan Şah onu Büyük Selçuklu sultanı olarak tanıyıp itaat arzettiler. Böylece Sultan Melikşah’ın ölümünden beri fetret devrini yaşamakta olan Büyük Selçuklu Devleti her tarafta bir sultanın emrinde temsil edilerek haysiyet kazanmış oldu.

Ama ülkede sağlanan bu birlik uzun sürmedi. Gence Meliki Muhammed Tapar, Berkyaruk’un eski veziri Müeyyidülmülk’ün kışkırtmaları sonucu ağabeyine karşısında isyan ederek sultanlığını ilân etti. Halife Müstazhir-Billâh da onun hükümdarlığını onaylama ederek adına hutbe okuttu (17 Zilhicce 492/4 Kasım 1099). Bunun üzerine Berkyaruk kardeşi Muhammed Tapar üstüne yürüdü ve aralarında Sefîdrûd’da (Kızılören) akım eden birincil savaşta mağlûp oldu (493/1100). Hemedan’da meydana gelen ikinci savaş (494/1101) Berkyaruk’un galibiyeti, Rûzrâver’de meydana gelen üçüncü savaş ise bir takım çarpışmalardan sonra anlaşmayla sonuçlandı (4 Rebîülâhir 495/26 Ocak 1102). Anlaşmaya kadar Berkyaruk “sultan”, Muhammed Tapar ise “melik” unvanına sahip olacaktı. Gence ve çevresiyle Azerbaycan, Diyarbekir, el-Cezîre ve Musul Muhammed Tapar’a, Horasan hariç anlaşmada zikredilmeyen Selçuklu toprakları ise Berkyaruk’a ait olacaktı. Sultan Berkyaruk gerektiğinde Muhammed Tapar’a askerî yardımda bulunacak, Muhammed Tapar da Berkyaruk’a 1.300.000 dinar vergi ödeyecekti. Ancak bu uzlaştırma uzun sürmedi. Muhammed Tapar kendini barışa ikna eden emîrleri ihanetle suçlayarak onları cezalandırdı ve anlaşmayı ihlâl edip kendini sultan ilân etti. Rey yakınlarında akım eden dördüncü savaş Berkyaruk’un galibiyetiyle sonuçlandı (495/1102). Berkyaruk savaştan sonra İsfahan’a kaçan kardeşini yakalamak için şehri bir müddet muhasara ettiyse de sonuç alamadı. Hoy yakınlarında eğilim eden beşinci savaş da Berkyaruk’un zaferiyle sonuçlandı (8 Cemâziyelâhir 496 / 19 Mart 1103) ve uzun müzakerelerden sonra taraflar arasında uzlaşma sağlandı (Rebîülâhir 497 / Ocak 1104). Buna kadar Berkyaruk, Muhammed Tapar’ın beş nevbet çalmasına müdahale etmeyecek, Muhammed Tapar’a ait şehirlerde Berkyaruk namına hutbe okunmayacak, askerler diledikleri tarafa geçebileceklerdi. Cibâl, Fars, İsfahan, Rey, Hemedan, Hûzistan ve Bağdat Berkyaruk’a; Azerbaycan, Diyarbekir, el-Cezîre, Musul, Suriye ve Hille Emîri Sadaka’nın hâkimiyetindeki topraklar Muhammed Tapar’a ait olacaktı. Bu anlaşma ile yıllardır devam eden ve devlet otoritesini sarsarak karışıklıklara sebep olan, halkı aç ve perişan bırakan fetret devri taht kavgalarına son verilmiş oluyordu.

Berkyaruk, taht kavgaları ve emîrler arasındaki çıkar çatışmaları nedeniyle Anadolu’yu geçerek Suriye topraklarına giren Haçlılar’ın Antakya (3 Haziran 1098) ve Kudüs’ü (15 Temmuz 1099) işgal edip ufak devletler kurmalarına engel olamamıştı. Bu bakımdan Berkyaruk devrinde Haçlı kontları Baudouin ile Joscelin’in esaretiyle sonuçlanan Harran Savaşı (497/1104) müslümanlar aralarında neşeyle karşılandı. İç karışıklıklara, taht kavgalarına ve Haçlı istilâsına karşın Berkyaruk, o devrin iki büyük Türk devleti Gazneliler ve Karahanlılar tarafından metbû hükümdar olarak tanınmıştır.

Bütün Selçuklu topraklarında devlet otoritesini yerleştirip kolaylık ve sükûnu sağladığı bir sırada vereme yakalanan Berkyaruk, bir sedye içinde İsfahan’dan Bağdat’a götürülürken yolda ağırlaştı ve hayatından umut kesince emîrleri yanında çağırıp beş yaşındaki oğlu Melikşah’ı veliaht, Emîr Ayaz’ı da ona atabeg atama etti. Oğlunu emîrlerin himayesinde Bağdat’a gönderirken kendisi de İsfahan’a dönmek üzere yola çıktı ve Burûcird yakınlarında öldü (2 Rebîülâhir 498 / 22 Aralık 1104). Cenazesi İsfahan’a götürülerek atalarının gömülü olduğu türbede defnedildi, yerine oğlu Melikşah geçti.

Bir Takım tarihçiler ondan adaletli, erdemli, sabırlı ve yumuşak huylu bir hükümdar olarak bahsederlerken bazıları da içki ve misafir etme düşkünü olduğunu kaydederler.

 

Bir önceki yazımız olan Uyanış Büyük Selçuklu Melikşah kimdir, nasıl öldü? Uyanış Büyük Selçuklu Melikşah eşleri ve çocukları! başlıklı makalemizde büyük selçuklu sultanı melikşah nasıl öldü, melikşah nasıl öldü ve melikşah ölümü hakkında bilgiler verilmektedir.

Yoruma kapalı.